Türkiye Milli Olimpiyad Komitesi Tarihçesi

Elde tarihi bir belge olmamasına rağmen, Selim Sırrı Bey (Tarcan) tarafından 1908’de kurulduğu ifade edilen “Osmanlı Olimpiyad Cemiyeti” 1911 yılında IOC tarafından resmen üyeliğe kabul edilmiştir. Adını, zamanla birkaç kez değiştirecek olan Komite, bir süre sonra Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi (TMOK) olarak anılacaktır. IOC, 1920 Anvers Olimpiyadları sırasında, I. Dünya Savaşı’nda Batı karşıtı olan ülkeler arasında bulunan Türkiye’nin de üyeliğini askıya almış ve organizatör kent tarafından Türkiye’ye bir davetiye gönderilmemesine göz yummuştur.

TMOK, 1908-1936 yılları arasında, seçimle Başkanlık görevini üstlenen Ahmet İhsan Tokgöz, Hasip Bayındırlıoğlu, Selim Sırrı Tarcan, Ali Sami Yen, Kemalettin Sami Paşa ve Reşit Saffet Atabinen tarafından yönetilmiştir. Bu yıldan sonra, ülkede spor’a olan bakış değişmiş ve Türk Spor Kurumu Başkanı olarak Ali Hikmet Azerdem, Halil Bayrak ve Adnan Menderes 1936-1938 yılları arasında Başkan olarak atanmışlardır. Bu yıldan sonra, Türk Sporu’na yeni bir yön vermek amacıyla Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü kurulmuş ve 1938-1962 yılları arasında bu kurumun genel müdürleri olan Cemil Cahit Taner, Vildan Aşir Savaşır, Danyal Akbel, Cemal Alpman, Faik Binal, Nizamettin Kırşan, Şinasi Ataman, Mehmet Arkan, Hüsamettin Güreli ve Bekir Silahçılar TMOK Başkanı olarak görev yapmışlardır.
 

IOC, TMOK Başkanlığının tayinle yapıldığını ileri sürerek, bu gibi kuruluşların devlet tarafından yönetilmesinin IOC yasalarına aykırı olduğunu vurgulamış, 1962’den sonra Burhan Felek (iki kez), Dr. Raşit Serdengeçti, Turgut Atakol, Jerfi Fıratlı, Sinan Erdem ve Togay Bayatlı seçilmiş başkanlar olarak görev yapmışlardır. 12 Nisan 2011 tarihinden itibaren başkanlık görevini Prof. Dr. Uğur Erdener yürütmektedir.

TMOK Genel Sekreterlik görevi de 1908-1936 yılları arasında seçimle saptanmış ve Selim Sırrı Tarcan, Ali Sami Yen ve Ekrem Rüştü Akömer bu makamda çalışmışlardır. Atama yoluyla ise Nizamettin Kırşan, Burhan Felek, Hamza Osman Erkan, Niyazi Kürdemir ve Cemal Alpman 1936-1962 yılları arasında görev yapmışlardır.

IOC Başkanı Avery Brundage’ın uyarısı ile Genel Sekreterlik tekrardan seçim yoluyla saptanmış ve 1962-2003 yılları arasında Suat Erler, Turgut Atakol, Sinan Erdem ve Togay Bayatlı bu görevi üstlenmiş ve Bayatlı’nın TMOK Başkanı seçilmesi üzerine, TMOK Yönetim Kurulu Üyesi Dr. Neşe Gündoğan, TMOK’un ilk bayan Genel Sekreteri seçilmiştir.
 

Uluslararası Olimpiyad Komitesi (IOC) bugün 200’ün üstünde ülkenin üye olduğu, dünya’nın en büyük spor kurumudur. Her ülke, IOC koşullarına uyması halinde bu kuruma üye olabilir.

Coubertin’den başlayan bir gelenekle, IOC istediği ülkede kendi temsilcisini bulundurur. IOC genelde, seçtiği bir ülkeye bir temsilci atar. Ama, Olimpiyad organizasyonu yapmış olan ülkelere iki temsilci atamak hakkına da sahiptir Son yıllarda ise, belli başlı bazı uluslar arası spor federasyonlarının başkanları da, başkan oldukları sürece, IOC üyesi olarak atanmışlardır. Yeni bir gelenek olarak da, belirli bazı sporlarda çok büyük başarı göstermiş olan şampiyonlar da, belli süreler içinde kalmak koşuluyla, IOC üyesi olarak seçilmişlerdir.

IOC’nin Türkiye’deki temsilcisi olarak Coubertin tarafından seçilen Selim Sırrı Tarcan, bu görevi 1908 ve 1930 yılları arasında üstlenmiş, Coubertin’in 1925 yılında IOC Başkanlığından ayrılması ve kendisinin ülkedeki spor’u yöneten kurum yetkilileri ile olan anlaşmazlığı nedeniyle istifa etmiştir. IOC, Tarcan’ın yerine İstiklal Savaşı kahramanlarından ve o zamanlar Berlin’deki T.C. Büyükelçisi olarak görev yapan Kemalettin Sami Paşa’yı seçmiş, fakat kendisinin bir otomobil kazsı nedeniyle grevini yapamayacağını bildirmesi üzerine, üyelik için yeni bir aday aramaya başlamıştır.
 

Bu arada, IOC’nin Amerika’daki temsilcilerinden biri olan ve kısa bir süre ülkesinin Ankara Büyükelçiliğini yapan General Charles Sherrill, yakından tanıdığı Reşit Saffet Atabinen’i önermiş ve Atabinen, 1933-1952 yılları arasında bu göreve seçilmiştir. Fakat, üst üste dört kez IOC toplantılarına katılmayanların üyeliklerinin düşmesi koşulu 1952 yılında yürürlüğe konmuş ve IOC’nin Helsinki’de, Olimpiyadlar sırasında yaptığı toplantıda üç IOC üyesi ile birlikte, Atabinen’in 1934-1952 yılları arasında ardı ardına 12 toplantıya katılmadığı nedeniyle IOC üyeliğine son verilmiştir. IOC, Türkiye temsilcisi olarak ancak 1955’de Suat Erler’i seçmiş, Erler, 1984’e kadar görev yapmış, Erler’in vefatı üzerine yerine seçilen Turgut Atakol 1984-1988 arası ve Atakol’un vefatı üzerine yeniden seçilen Sinan Erdem de, vefatına dek 1988-2003 yıllarında görev yapmışlardır. FITA Başkanı ve TMOK Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Uğur Erdener, 2008 yılında IOC Üyeliğine seçilmiştir.
 

Milli Kelimesi
Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi "Milli" kelimesini 28.02.1964 gün ve 6/2762 sayılı, "Yurt dışındaki kurullarla işbirliği yapmasını" 02.05.1970 gün ve 7/191 sayılı, "Kamu yararına işleyen dernek olmasını" 16.7.1970 gün ve 7/1070 sayılı, "Türkiye" kelimesini 25.09.1973 gün ve 7/7146 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile iktisap etmiştir.
 

Kaynak: Cüneyt E. Koryürek / Olimpiyadlar